🛡️ Onlayn Təhlükəsizlik Testi (12 sual) — Hamı üçün
Bu test gündəlik internet istifadəsində nə qədər təhlükəsiz davrandığını yoxlamaq üçün hazırlanıb. Hər sualda 1 düzgün cavab var. Sonda cavab açarını yoxla, səhv etdiyin sualların izahını oxu və öz vərdişlərini gücləndir.
✅ Necə istifadə etməli?
- Hər sualda öz cavabını seç (A/B/C/D).
- Sonra “Cavab açarı” bölməsinə bax və özünü qiymətləndir.
- Səhv etdiyin suallarda izahları oxu — əsas öyrənmə hissəsi budur.
1) Eyni şifrəni bir neçə saytda istifadə etmək düzgündürmü?
- A) Hə, yadda saxlamaq asandır
- B) Yox, hər sayt üçün fərqli şifrə olmalıdır
- C) Yalnız bank saytı üçün fərqli olsun
- D) Fərqi yoxdur
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: B
İzah: Bir saytın şifrəsi sızsa, eyni şifrə ilə digər hesablar da ələ keçirilə bilər. Hər platforma üçün unikal şifrə ən təhlükəsiz seçimdir.
2) “Hesabın bloklanır — təcili daxil ol” tipli SMS/e-mail gələndə nə etməlisən?
- A) Linkə daxil olub dərhal məlumatları yazmaq
- B) Mesajı dostlara da göndərmək
- C) Linki açıb “nə var” baxmaq
- D) Rəsmi tətbiq/saytla ayrıca yoxlamaq, linkə klik etməmək
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: D
İzah: Bu tip mesajlar çox vaxt fişinq (phishing) olur. Linkə klik etmədən, rəsmi tətbiqdən və ya saytın ünvanını özün yazaraq yoxlamaq daha təhlükəsizdir.
3) Güclü şifrənin ən doğru təsviri hansıdır?
- A) Uzun, unikal, hərf+rəhbəm+simvol qarışığı
- B) Ad + doğum tarixi
- C) 123456 / 0000 kimi asan
- D) Telefon nömrəsi
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: A
İzah: Uzun və qarışıq şifrə “təxmin etmə” və “brute-force” hücumlarına qarşı daha davamlı olur. Mümkünsə şifrə meneceri istifadə et.
4) İki mərhələli doğrulama (2FA) nə üçün faydalıdır?
- A) Telefonun batareyasını tez bitirir
- B) Girişləri sürətləndirir
- C) Şifrə sızsa belə, əlavə qoruma qatını təmin edir
- D) Yalnız oyunlar üçün lazımdır
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: C
İzah: 2FA aktiv olanda şifrəni bilmək kifayət etmir. Giriş üçün əlavə kod tələb olunur — bu da hesab oğurluğunu xeyli çətinləşdirir.
5) Aşağıdakılardan hansısı ictimai Wi-Fi-da daha risklidir?
- A) Hava proqnozuna baxmaq
- B) Bank hesabına daxil olmaq / kartla ödəniş etmək
- C) Xəbər oxumaq
- D) İctimai tədbir yerini tapmaq
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: B
İzah: İctimai Wi-Fi şəbəkələrində məlumatların “dinlənməsi” riski yüksək olur. Ödəniş və bank əməliyyatlarını yalnız etibarlı şəbəkədə et.
6) Tətbiq qurarkən “icazələr” bölməsində nəyə diqqət etməlisən?
- A) Heç nə, hamısına “Allow” vermək olar
- B) İcazələr vacib deyil
- C) Yalnız oyunlarda icazə lazımdır
- D) Tətbiq funksiyasına uyğun olmayan icazələr risk ola bilər
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: D
İzah: Məsələn, fənər tətbiqi “kontaktlara giriş” istəyirsə, bu şübhəlidir. Lazımsız icazələri verməmək məlumat sızmasının qarşısını alır.
7) “Pulsuz hədiyyə üçün hesab şifrəsini yaz” deyirlər. Ən doğru reaksiya?
- A) Rədd etmək, bloklamaq və şikayət etmək
- B) Bir dəfə yazıb sonra şifrəni dəyişmək
- C) Şifrəni yarısını yazmaq
- D) Dostlardan soruşub yenə yazmaq
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: A
İzah: Heç bir etibarlı xidmət “pulsuz hədiyyə” üçün şifrə istəməz. Bu, hesab oğurluğu üçün klassik fırıldaq metodudur.
8) “https” və kilid işarəsi nəyi göstərir?
- A) Sayt mütləq etibarlıdır, saxta ola bilməz
- B) Sayt yalnız reklam üçündür
- C) Bağlantı şifrələnib (amma domenə yenə də diqqət lazımdır)
- D) İnternet sürətini artırır
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: C
İzah: HTTPS məlumatların şifrələndiyini göstərir, amma bu “sayt mütləq doğru saytdır” demək deyil. Domen adını (məs: bank-azerbaijan.com kimi saxta) yoxlamaq vacibdir.
9) Tanımadığın profil səndən telefon nömrəni istəyir. Nə edirsən?
- A) Göndərirəm, problem olmaz
- B) Vermirəm, ehtiyac varsa bloklayıram
- C) Yalnız WhatsApp üçün verirəm
- D) Profilim açıqdırsa fərqi yoxdur
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: B
İzah: Telefon nömrəsi şəxsi məlumatdır və sosial mühəndislik (social engineering) üçün istifadə oluna bilər. Şəxsi məlumatları tanımadığın şəxslərə vermə.
10) Telefon/kompüter yeniləmələri (update) niyə vacibdir?
- A) Sadəcə dizayn dəyişir
- B) Reklamları artırır
- C) Həmişə telefonu yavaşladır
- D) Təhlükəsizlik boşluqlarını bağlayır və qorumanı artırır
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: D
İzah: Yeniləmələr çox vaxt “təhlükəsizlik boşluqlarını” bağlayır. Gecikdirmək risk yaradır — xüsusilə brauzer və messencer tətbiqlərində.
11) Şübhəli fayl yükləmisənsə ilk nə etməlisən?
- A) İnterneti kəs, antivirus yoxlaması et və şifrələri dəyiş
- B) Heç nə, öz-özünə düzələr
- C) Faylı dostlara da göndər
- D) Kompüteri söndürüb unut
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: A
İzah: Şübhəli fayl zərərli proqram ola bilər. İlk addım riskin yayılmasını azaltmaqdır: interneti kəs, yoxlama et, vacib hesabların şifrəsini dəyiş və 2FA aktivləşdir.
12) Təhlükəsiz alış-veriş üçün ən düzgün davranış hansıdır?
- A) Ucuz göründüsə dərhal kart məlumatlarını yazmaq
- B) Naməlum saytda SMS kodu soruşulsa da yazmaq
- C) Domeni, rəyləri yoxlamaq və şübhəli təkliflərdən uzaq durmaq
- D) Həmişə eyni kartı hər yerdə istifadə etmək
✅ Düzgün cavabı aç
Düzgün cavab: C
İzah: Şübhəli “həddindən artıq ucuz” təkliflər, saxta mağaza riski yaradır. Domeni yoxla, mümkün olduqda “təhlükəsiz ödəniş” və etibarlı platformalardan istifadə et.
📌 Cavab Açarı (özünü tez yoxla)
- 1) B
- 2) D
- 3) A
- 4) C
- 5) B
- 6) D
- 7) A
- 8) C
- 9) B
- 10) D
- 11) A
- 12) C
✅ Nəticəni necə qiymətləndirək?
- 0–5 doğru: 🔴 Başlanğıc — əsas qaydaları təkrar oxu.
- 6–9 doğru: 🟡 Yaxşı — riskləri bilirsən, amma diqqəti artır.
- 10–12 doğru: 🟢 Əla — təhlükəsizlik vərdişlərin güclüdür.
🧠 5 qızıl qayda
- Unikal şifrə + 2FA — ən güclü müdafiə kombinasiyasıdır.
- Linklərdə tələsmə — “təcili” mesajları çox vaxt fırıldaqdır.
- İctimai Wi-Fi-da ödəniş etmə — risk yüksəkdir.
- İcazələri yoxla — lazımsız icazə = lazımsız risk.
- Yeniləmələri gecikdirmə — təhlükəsizlik boşluqları yeniləmə ilə bağlanır.
