Kibermədəniyyət Nədir?
Kibermədəniyyət internet və rəqəmsal mühitdə formalaşan davranış, ünsiyyət və etik qaydaların cəmidir. Real həyatda mövcud olan mədəni dəyərlər internet mühitində də qorunmalı və tətbiq olunmalıdır.
Şagirdlər üçün kibermədəniyyət anlayışı erkən yaşlardan formalaşmalı olan vacib sosial bacarıqlardan biridir.
Rəqəmsal Dünyada Şagirdlərin Rolu
Şagirdlər internetdən dərs hazırlamaq, məlumat axtarmaq, sosial şəbəkələrdə ünsiyyət qurmaq və əylənmək üçün istifadə edirlər. Bu mühitdə hər bir davranışın real təsiri olduğunu anlamaq vacibdir.
İnternetdə edilən hər paylaşım və yazılan hər mesaj uzun müddət iz buraxa bilər.
Onlayn Ünsiyyətdə Hörmət və Ədəb
Kibermədəniyyətin əsas sütunlarından biri qarşılıqlı hörmətdir. Şagirdlər onlayn ünsiyyətdə də real həyatda olduğu kimi ədəb qaydalarına əməl etməlidir.
- Təhqir, alçaldıcı və zorakılıq yaradan ifadələrdən uzaq durmaq
- Başqalarının fikirlərinə hörmətlə yanaşmaq
- Mübahisələri mədəni və sakit şəkildə həll etmək
Onlayn Davranış və Məsuliyyət
İnternetdə anonimlik hissi bəzən məsuliyyətsiz davranışlara səbəb ola bilər. Lakin şagirdlər başa düşməlidir ki, onlayn davranışlar da real nəticələr doğurur.
Paylaşılan məzmunlar, yazılan şərhlər və göndərilən mesajlar başqalarının hisslərinə təsir edə bilər.
Kibertəhlükəsizlik və Kibermədəniyyət Əlaqəsi
Kibermədəniyyət yalnız davranışla məhdudlaşmır, eyni zamanda təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməyi də əhatə edir.
- Şəxsi məlumatları qorumaq
- Naməlum linklərə klikləməmək
- Şübhəli mesajları böyüklərə bildirmək
Plagiat və Rəqəmsal Etika
İnternetdə tapılan məlumatlardan istifadə edərkən etik qaydalara riayət etmək vacibdir. Şagirdlər başqalarının işlərini öz adı ilə təqdim etməməlidir.
Mənbələrə Hörmət
Layihə və tapşırıqlarda istifadə olunan məlumatların mənbəyini göstərmək akademik və etik davranışın əsas hissəsidir.
Sosial Şəbəkələrdə Kibermədəniyyət
Sosial şəbəkələr kibermədəniyyətin ən çox sınandığı mühitlərdəndir. Burada davranış qaydalarına əməl etmək xüsusilə vacibdir.
- Başqalarının şəkil və videolarını icazəsiz paylaşmamaq
- Onlayn zorakılıq və təhqirdən uzaq durmaq
- Şəxsi və ailə məlumatlarını açıq paylaşmamaq
Kiberzorakılıq və Onun Qarşısının Alınması
Kiberzorakılıq internetdə təhqir, alçaltma və təzyiq göstərmə hallarını əhatə edir. Şagirdlər bu cür davranışlara qarşı sıfır tolerantlıq nümayiş etdirməlidir.
Belə hallarla qarşılaşdıqda susmaq əvəzinə müəllim və ya valideynə məlumat vermək vacibdir.
Müəllim və Valideynlərin Rolu
Kibermədəniyyət təkcə şagirdlərin məsuliyyəti deyil. Müəllimlər və valideynlər düzgün nümunə göstərməli və uşaqları maarifləndirməlidir.
Açıq ünsiyyət və qarşılıqlı etimad kibermədəniyyətin formalaşmasında əsas rol oynayır.
Şagirdlər üçün Praktik Kibermədəniyyət Qaydaları
- Paylaşmadan əvvəl düşünmək
- Hörmətli və mədəni dil istifadə etmək
- Şəxsi məlumatları qorumaq
- Şübhəli və mənfi halları böyüklərə bildirmək
Nəticə
Kibermədəniyyət şagirdlərin rəqəmsal dünyada məsuliyyətli və hörmətli fərd kimi formalaşmasında əsas rol oynayır.
Düzgün kibermədəniyyət qaydalarına əməl etməklə internet təhlükəli deyil, faydalı və öyrədici mühitə çevrilə bilər. TONMR platformasında bu mövzuda təqdim olunan maarifləndirici məzmunlar şagirdlər, valideynlər və müəllimlər üçün dəyərli resursdur.
